Εστιακή θεραπεία καρκίνου του προστάτη: HIFU Focal One και NanoKnife (IRE) — για ποιον είναι κατάλληλη

Εστιακή θεραπεία καρκίνου του προστάτη: HIFU Focal One και NanoKnife (IRE) — για ποιον είναι κατάλληλη

Για πολλά χρόνια, ο άνδρας με εντοπισμένο καρκίνο του προστάτη είχε δύο δρόμους: παρακολούθηση ή θεραπεία ολόκληρου του αδένα, με χειρουργείο ή ακτινοθεραπεία. Η εστιακή θεραπεία είναι ένας ενδιάμεσος δρόμος: θεραπεύει μόνο την περιοχή του προστάτη όπου βρίσκεται ο σημαντικός καρκίνος, με ένα περιθώριο ασφαλείας, και αφήνει ανέπαφο τον υπόλοιπο αδένα.

Στο ΙΑΣΩ εφαρμόζω δύο τεχνολογίες εστιακής θεραπείας: το ρομποτικό σύστημα HIFU Focal One, με εστιασμένους υπερήχους, και το NanoKnife, με μη αναστρέψιμη ηλεκτροδιάτρηση (IRE). Γνωρίζω ότι η διάγνωση ενός καρκίνου φέρνει μαζί της και τον φόβο για την ακράτεια και τη στύση. Σε αυτή τη σελίδα εξηγώ με ειλικρίνεια τι μπορεί να προσφέρει η εστιακή θεραπεία, σε ποιον, και ποια είναι τα όριά της.

Περιεχόμενα

• Τι είναι η εστιακή θεραπεία
• Για ποιον είναι κατάλληλη και για ποιον όχι
• Χωρίς ακριβή διάγνωση δεν υπάρχει εστιακή θεραπεία
• Δύο τεχνολογίες στο ΙΑΣΩ: HIFU και NanoKnife
• Τι δείχνουν τα δεδομένα
• Τι λένε οι Ευρωπαϊκές Οδηγίες
• Πιθανές παρενέργειες
• Παρακολούθηση μετά τη θεραπεία
• Η δική μου προσέγγιση
• Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι η εστιακή θεραπεία

Συχνά, ο καρκίνος που καθορίζει την πρόγνωση βρίσκεται σε μία κύρια εστία (index lesion). Η εστιακή θεραπεία καταστρέφει αυτή την εστία μαζί με ένα περιθώριο υγιούς ιστού γύρω της, χωρίς να αφαιρεθεί ο προστάτης και χωρίς ακτινοβολία. Στόχος είναι ο έλεγχος του καρκίνου με τη μικρότερη δυνατή επίπτωση στην ούρηση, τη στύση και την καθημερινότητα.

Ανάλογα με την έκταση της νόσου, η θεραπεία μπορεί να αφορά μία μικρή περιοχή, ένα τεταρτημόριο ή το μισό του αδένα (ημι-αφαίρεση). Επειδή ο υπόλοιπος προστάτης παραμένει, η παρακολούθηση μετά τη θεραπεία είναι απαραίτητη και αποτελεί μέρος της.

Για ποιον είναι κατάλληλη και για ποιον όχι

Ο ιδανικός υποψήφιος έχει συνήθως:

• εντοπισμένο καρκίνο ενδιάμεσου κινδύνου (κυρίως ISUP 2 και επιλεγμένα ISUP 3),
• μία κύρια εστία ορατή στη μαγνητική, επιβεβαιωμένη με στοχευμένη βιοψία,
• απουσία ενδείξεων επέκτασης έξω από τον προστάτη,
• καλή λειτουργία ούρησης και στύσης που επιθυμεί να διατηρήσει,
• διάθεση να ακολουθήσει πρόγραμμα παρακολούθησης.

Η εστιακή θεραπεία συνήθως δεν ενδείκνυται:

• σε καρκίνο χαμηλού κινδύνου (ISUP 1), όπου η ενεργητική παρακολούθηση είναι συνήθως η καλύτερη επιλογή,
• σε καρκίνο υψηλού κινδύνου (ISUP 4–5) ή με επέκταση έξω από τον αδένα,
• σε πολλαπλές σημαντικές εστίες διάσπαρτες σε όλο τον προστάτη,
• σε μεταστατική νόσο.

Σε αυτές τις περιπτώσεις οι θεραπείες ολόκληρου του αδένα, όπως η ρομποτική ριζική προστατεκτομή ή η ακτινοθεραπεία, προσφέρουν ασφαλέστερο ογκολογικό αποτέλεσμα. Αναλυτικά για τις κατηγορίες κινδύνου: Αποτελέσματα βιοψίας προστάτη.

Χωρίς ακριβή διάγνωση δεν υπάρχει εστιακή θεραπεία

Η εστιακή θεραπεία είναι τόσο καλή όσο ο χάρτης πάνω στον οποίο σχεδιάζεται. Χρειάζεται πολυπαραμετρική μαγνητική για τον εντοπισμό της εστίας (PI-RADS) και στοχευμένη βιοψία που να επιβεβαιώνει ότι η εστία είναι η σημαντική και ότι ο υπόλοιπος αδένας δεν κρύβει άλλη σημαντική νόσο. Σε επιλεγμένους ασθενείς προσθέτω βιοψία χαρτογράφησης, με καταγραφή της θέσης κάθε πυρήνα.

Εδώ έχει αξία η δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε διαφορετικά συστήματα βιοψίας: ο μικρο-υπέρηχος ExactVu, η fusion με BK και bioPSee και το ρομποτικό Mona Lisa επιτρέπουν να προσαρμόσουμε τη διάγνωση στο πρόβλημα του κάθε ασθενούς. Αναλυτικά: Τεχνικές βιοψίας προστάτη και ο πλήρης οδηγός βιοψίας.

Δύο τεχνολογίες στο ΙΑΣΩ: HIFU και NanoKnife

HIFU Focal One. Εστιασμένοι υπέρηχοι υψηλής έντασης θερμαίνουν και καταστρέφουν τον ιστό στο σημείο εστίασης, ενώ οι ιστοί που διασχίζει η δέσμη μένουν ανέπαφοι. Ο ηχοβολέας τοποθετείται στο ορθό· δεν υπάρχει τομή ούτε βελόνα. Το Focal One είναι ρομποτικό σύστημα που συγχωνεύει τη μαγνητική και τον χάρτη της βιοψίας με τον υπέρηχο κατά τη θεραπεία. Αναλυτικά: HIFU Focal One.

NanoKnife (IRE). Βελόνες-ηλεκτρόδια τοποθετούνται μέσω του περινέου γύρω από την εστία και εφαρμόζουν πολύ σύντομους ηλεκτρικούς παλμούς που καταστρέφουν τα καρκινικά κύτταρα χωρίς θερμότητα. Επειδή δεν βασίζεται στη θερμότητα, προστατεύει σε μεγαλύτερο βαθμό ευαίσθητες δομές, όπως η ουρήθρα, ο σφιγκτήρας και τα νεύρα της στύσης. Αναλυτικά: NanoKnife.

Οι δύο τεχνολογίες δεν είναι ανταγωνιστικές· συμπληρώνουν η μία την άλλη. Η ύπαρξη και των δύο επιτρέπει να επιλέγεται η ενέργεια που ταιριάζει στη θέση της εστίας, αντί να αποκλείεται ένας ασθενής επειδή η εστία του δεν «βολεύει» τη μία μέθοδο.

Τι δείχνουν τα δεδομένα

• Εστιακό HIFU, 1.379 ασθενείς (European Urology, 2022): δεδομένα από 13 κέντρα στο Ηνωμένο Βασίλειο σε 15 χρόνια, κυρίως σε καρκίνο ενδιάμεσου κινδύνου. Στα 7 χρόνια, περίπου 7 στους 10 ασθενείς δεν είχαν χρειαστεί θεραπεία ολόκληρου του αδένα ή συστηματική θεραπεία. Περίπου 1 στους 5 χρειάστηκε επανάληψη της εστιακής θεραπείας. Σοβαρές επιπλοκές σε λιγότερο από 1%.
• Μελέτη HIFI, 3.328 ασθενείς (2024): προοπτική, μη τυχαιοποιημένη σύγκριση HIFU (κυρίως με Focal One) και ριζικής προστατεκτομής σε 46 κέντρα, σε καρκίνο ISUP 1–2. Στους 30 μήνες, το ποσοστό ασθενών που δεν χρειάστηκαν συμπληρωματική θεραπεία ήταν παρόμοιο (περίπου 90% έναντι 86%), με καλύτερα αποτελέσματα στην εγκράτεια και τη στύση στην ομάδα HIFU.
• Μελέτη PRESERVE, NanoKnife, 121 ασθενείς (European Urology, 2025): πολυκεντρική μελέτη σε καρκίνο ενδιάμεσου κινδύνου. Στους 12 μήνες, 84% χωρίς κλινικά σημαντικό καρκίνο στην περιοχή που θεραπεύτηκε (κριτήριο Delphi), διατήρηση της εγκράτειας στο 96% και της στύσης στο 84% όσων είχαν καλή στύση πριν από τη θεραπεία.

Τα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά, αλλά πρέπει να διαβάζονται σωστά: η παρακολούθηση είναι μέσης ή μικρής διάρκειας, οι ασθενείς είναι επιλεγμένοι και δεν υπάρχουν ακόμη τυχαιοποιημένες συγκρίσεις μακράς διάρκειας με τη ριζική προστατεκτομή. Η επανάληψη της θεραπείας ή η μετάβαση σε ριζική θεραπεία στο μέλλον είναι πιθανή και πρέπει να είναι γνωστή από την αρχή.

Τι λένε οι Ευρωπαϊκές Οδηγίες

Οι Ευρωπαϊκές Οδηγίες (EAU 2026) δεν θεωρούν ακόμη την εστιακή θεραπεία καθιερωμένη θεραπεία πρώτης γραμμής. Συστήνουν να εφαρμόζεται σε προσεκτικά επιλεγμένους ασθενείς, σε έμπειρα κέντρα, με συστηματική καταγραφή των αποτελεσμάτων στο πλαίσιο μελέτης ή προοπτικού μητρώου. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι «πειραματική» με την καθημερινή έννοια· σημαίνει ότι τα μακροχρόνια αποτελέσματα συνεχίζουν να μελετώνται.

Γι’ αυτό την παρουσιάζω πάντα ως μία από τις επιλογές, δίπλα στην ενεργητική παρακολούθηση, τη ρομποτική ριζική προστατεκτομή και την ακτινοθεραπεία, με τα πλεονεκτήματα και τις αβεβαιότητες της καθεμίας.

Πιθανές παρενέργειες

Οι περισσότερες είναι ήπιες και παροδικές:

• ενοχλήσεις στην ούρηση, συχνουρία ή λίγο αίμα στα ούρα για μερικές ημέρες ή εβδομάδες,
• ανάγκη ουροκαθετήρα για λίγες ημέρες· σπανιότερα παροδική επίσχεση ούρων,
• ουρολοίμωξη,
• μείωση του όγκου του σπέρματος,
• επηρεασμός της στύσης σε ορισμένους ασθενείς, συνήθως μικρότερος από τις ριζικές θεραπείες.

Η μόνιμη ακράτεια είναι σπάνια. Πολύ σπάνιες σοβαρές επιπλοκές, όπως συρίγγιο μεταξύ ουρήθρας και ορθού μετά από HIFU, συζητούνται αναλυτικά πριν από τη θεραπεία.

Παρακολούθηση μετά τη θεραπεία

Μετά από εστιακή θεραπεία το PSA δεν μηδενίζεται, επειδή ο υπόλοιπος προστάτης συνεχίζει να το παράγει. Γι’ αυτό δεν αρκεί μία τιμή PSA· παρακολουθούμε την πορεία του σε συνδυασμό με την απεικόνιση. Το συνηθισμένο πρόγραμμα περιλαμβάνει PSA ανά 3–6 μήνες, μαγνητική προστάτη στους 6–12 μήνες και στοχευμένη βιοψία της περιοχής που θεραπεύτηκε όταν το PSA ή η μαγνητική το υποδείξουν, ή προγραμματισμένα στον πρώτο χρόνο.

Αν βρεθεί υπολειπόμενος ή νέος σημαντικός καρκίνος, οι επιλογές παραμένουν ανοιχτές: επανάληψη της εστιακής θεραπείας, ριζική προστατεκτομή ή ακτινοθεραπεία.

Η δική μου προσέγγιση

Δεν προτείνω την εστιακή θεραπεία επειδή είναι νεότερη, αλλά όταν ταιριάζει στη συγκεκριμένη νόσο και στις προτεραιότητες του ασθενούς. Αξιολογώ προσωπικά τη μαγνητική και τη βιοψία, συζητώ με τον ασθενή όλες τις επιλογές και, αν η εστιακή θεραπεία είναι κατάλληλη, επιλέγουμε μαζί ανάμεσα σε HIFU και NanoKnife με βάση τη θέση της εστίας και την ανατομία του. Η θεραπεία πραγματοποιείται στο Νοσοκομείο ΙΑΣΩ· η αξιολόγηση και η παρακολούθηση γίνονται στα ιατρεία στο ΙΑΣΩ και στην Ελευσίνα.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι η εστιακή θεραπεία ισοδύναμη με τη ριζική προστατεκτομή;

Δεν υπάρχουν ακόμη τυχαιοποιημένες μελέτες μακράς διάρκειας που να τις συγκρίνουν ευθέως. Τα δεδομένα μέσης διάρκειας σε επιλεγμένους ασθενείς δείχνουν καλό έλεγχο του καρκίνου με λιγότερες επιπτώσεις στην εγκράτεια και τη στύση, αλλά με μεγαλύτερη πιθανότητα να χρειαστεί επανάληψη ή συμπληρωματική θεραπεία. Γι’ αυτό η απόφαση είναι εξατομικευμένη.

Ποιος είναι κατάλληλος για εστιακή θεραπεία;

Συνήθως άνδρες με εντοπισμένο καρκίνο ενδιάμεσου κινδύνου, με μία κύρια εστία που φαίνεται στη μαγνητική και έχει επιβεβαιωθεί με στοχευμένη βιοψία, χωρίς επέκταση έξω από τον προστάτη. Δεν ταιριάζει σε καρκίνο υψηλού κινδύνου ή σε διάχυτη νόσο.

HIFU ή NanoKnife;

Εξαρτάται κυρίως από τη θέση και το μέγεθος της εστίας και από την ανατομία του προστάτη. Το HIFU εφαρμόζεται μέσω του ορθού και ταιριάζει σε πολλές οπίσθιες και πλάγιες εστίες. Το NanoKnife εφαρμόζεται μέσω του περινέου, χωρίς θερμότητα, και πλεονεκτεί σε πρόσθιες εστίες ή εστίες κοντά στον σφιγκτήρα, την ουρήθρα ή τα νεύρα της στύσης.

Χρειάζεται νοσηλεία;

Η θεραπεία γίνεται στο χειρουργείο του ΙΑΣΩ με αναισθησία και η έξοδος είναι συνήθως την ίδια ή την επόμενη ημέρα. Συχνά χρειάζεται ουροκαθετήρας για λίγες ημέρες.

Θα επηρεαστεί η στύση ή η εγκράτεια;

Ο κίνδυνος είναι μικρότερος σε σύγκριση με τις ριζικές θεραπείες, επειδή διατηρείται το μεγαλύτερο μέρος του αδένα και των γύρω δομών. Δεν είναι όμως μηδενικός· τον συζητάμε με βάση τη θέση της εστίας και τη λειτουργία σας πριν από τη θεραπεία.

Τι γίνεται αν ο καρκίνος επανέλθει;

Η εστιακή θεραπεία μπορεί να επαναληφθεί, ενώ παραμένουν διαθέσιμες η ριζική προστατεκτομή και η ακτινοθεραπεία. Γι’ αυτό η τακτική παρακολούθηση με PSA, μαγνητική και, όταν χρειάζεται, βιοψία είναι μέρος της θεραπείας.

Πού γίνεται η εστιακή θεραπεία;

Και οι δύο τεχνικές, HIFU Focal One και NanoKnife, πραγματοποιούνται στο Νοσοκομείο ΙΑΣΩ. Η αρχική αξιολόγηση και η παρακολούθηση γίνονται στα ιατρεία στο ΙΑΣΩ και στην Ελευσίνα.

Ιατρική επιμέλεια: Δρ. Ματίνα Βλάχου, MD, FEBU. Τελευταία αναθεώρηση: Οκτώβριος 2026. Πηγές: EAU Guidelines on Prostate Cancer 2026· Reddy et al., Eur Urol 2022 (εστιακό HIFU, 1.379 ασθενείς)· HIFI study, AUA 2024· PRESERVE trial, George et al., Eur Urol 2025.