Λιθίαση Νεφρού και Ουρητήρα

Ο σχηματισμός λίθων είναι μία από τις τις 3 συχνότερες παθήσεις του ουροποιητικού συστήματος. Εμφανίζονται σε άτομα κάθε ηλικίας και φύλου, σε κάθε φυλή και χώρα και είναι γνωστοί από τους αρχαίους χρόνους.

Οι άνδρες προσβάλλονται συχνότερα από τις γυναίκες, με υψηλότερο ποσοστό εμφάνισης στην ηλικία των 30 ετών, ενώ στις γυναίκες η εμφάνιση λίθων είναι συχνότερη στις ηλικίες των 35 και 55 ετών. Επίσης η πιθανότητα σχηματισμού νέου λίθου ένα χρόνο μετά το αρχικό επεισόδιο νεφρολιθίασης φθάνει το 10%, ενώ μέσα σε 5-7 χρόνια το ποσοστό υποτροπής ανέρχεται στο 50%.

Συνήθως παρατηρείται ιστορικό λιθίασης και σε άλλα μέλη της οικογένειας, κάτι που πιθανόν να οφείλεται στις ίδιες διατροφικές συνήθειες και τις συνθήκες διαβίωσης αλλά και σε γενετικούς παράγοντες.

Πώς μπορεί να εκδηλωθεί η λιθίαση του ουροποιητικού;

Η λιθίαση του ουροποιητικού μπορεί να διαδράμει αργά χωρίς να δίνει απαραιτήτως συμπτώματα. Μία πέτρα μπορεί για μεγάλο χρονικό διάστημα να βρίσκεται μέσα στο νεφρό χωρίς να ενοχλεί τον ασθενή, και να γίνει αντιληπτή όταν μετά από καιρό έχουν πλέον εγκατασταθεί τέτοιες επιπλοκές που να οδηγήσουν τον ασθενή στο γιατρό.

Συνήθως η λιθίαση του ουροποιητικού, όμως, εμφανίζεται κλινικά σαν οξύς πόνος, ο γνωστός μας κολικός, δηλαδή πόνος στην οσφυϊκή χώρα με αντανάκλαση στο κάτω τεταρτημόριο της κοιλιάς. Ο ασθενής που πονά κινείται χαρακτηριστικά συνεχώς, μη μπορώντας να βρει ανακούφιση σε καμία θέση. Όσο ο λίθος πλησιάζει προς την ουροδόχο κύστη, ο πόνος αλλάζει χαρακτηριστικά και επεκτείνεται στη περιοχή της κύστης, ενώ συνυπάρχει έντονη συχνουρία και τάση προς ούρηση. Καθώς μάλιστα η νεύρωση του στομάχου και του νεφρού είναι η ίδια, ο πόνος τις περισσότερες φορές συνοδεύεται από ναυτία, εμετούς και γενική αδιαθεσία.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Για τη διάγνωση της λιθίασης η πρώτη εξέταση που ζητά κανείς είναι η απλή ακτινογραφία νεφρών, ουρητήρων και κύστης και το υπερηχογράφημα που είναι μια ταχεία, εύχρηστη και ακίνδυνη εξέταση. Βέβαια θα πρέπει να αναγνωρισθεί το ακριβές σημείο ή η πορεία της πέτρας ώστε να είμαστε σίγουροι ότι αυτή έφυγε από το σώμα του ασθενούς. Σε περιπτώσεις που χρειάζεται να βεβαιωθούμε γι’αυτό, ιδιαίτερα χρήσιμη είναι η ελικοειδής αξονική τομογραφία χαμηλής ακτινοβολίας σε πρωτόκολλο ουρολιθίασης ενώ αν υπάρχει διαγνωστικό πρόβλημα ή όταν αποφασισθεί επεμβατική αφαίρεση του λίθου συνιστάται η διενέργεια αξονικής πυελογραφίας.

Τέλος όταν υποκρύπτεται κάποιο μεταβολικό αίτιο (π.χ. οστεοπόρωση, υπερπαραθυρεοειδισμός, αύξηση του ουρικού οξέως κ.α.), η διαγνωστική προσέγγιση οφείλει να κατευθύνεται στην ανεύρεση και διόρθωσή του, προκειμένου να δοθεί οριστική λύση.

Ποιά είναι η θεραπεία σε περίπτωση λιθίασης;

Η θεραπεία της λιθίασης έχει τριπλό σκοπό, αρχικά την αντιμετώπιση του πόνου, κατόπιν την απομάκρυνση του λίθου και τέλος την ανεύρεση πιθανού αιτίου. Η καλύτερη και οριστική θεραπεία ενός επεισοδίου κωλικού είναι είτε η αποβολή του λίθου αυτόματα είτε η αφαίρεσή του.

Η απόφαση για το είδος της θεραπείας ενός λίθου εξαρτάται κυρίως από το μέγεθός του και, κατά δεύτερο λόγο, από την εντόπισή του. Σε ποσοστό 85% περίπου οι πέτρες διαμέτρου μικρότερης των 5 χιλ. αποβάλλονται αυτόματα, ενώ οι πιθανότητες να περάσουν και να αποβληθούν αυτόματα αυξάνονται όσο πιο χαμηλά είναι οι λίθοι, δηλαδή όσο πιο κοντά προς την κύστη. Το σύνηθες χρονικό όριο αναμονής για αυτόματη αποβολή του λίθου είναι μερικές μέρες αν δεν έχουν παρατηρηθεί επιπλοκές (πυελονεφρίτιδα, πόνος κ.α.)

Σημαντική είναι η θεραπεία των μεταβολικών αιτίων της λιθίασης. Για παράδειγμα υπάρχουν λίθοι όπως αυτοί του ουρικού οξέως οι οποίοι είναι δυνατόν να «λιώσουν» με κατάλληλη δίαιτα και αγωγή, χωρίς να χρειαστούν καμία άλλη παρέμβαση.

Επεμβατική αντιμετώπιση της λιθίασης και πότε;

Η αντιμετώπιση της λιθίασης συνίσταται στην απομάκρυνση του λίθου.

Για το σκοπό αυτό στη σημερινή εποχή, η χειρουργική αφαίρεση των λίθων με μεθόδους ανοιχτής χειρουργικής, δηλαδή με τομή έχει, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, περιοριστεί σε κάτω του 5%.

Η στροφή στην ελάχιστα επεμβατική χειρουργική έχει σήμερα οδηγήσει στη διάσωση των περισσοτέρων λιθιασικών νεφρών. Βαριές χειρουργικές επεμβάσεις που έθεταν σε κίνδυνο τόσο τον ασθενή όσο και τον ίδιο τον νεφρό έχουν πλέον εγκαταλειφθεί, ενώ ακόμη και ασθενείς με συνοδές παθολογίες δύναται να απαλλαγούν από τις πέτρες έχοντας το δικαίωμα να διαφυλάξουν τους νεφρούς τους, χωρίς να διαταραχθεί η ευαίσθητη ισορροπία της υγείας τους.

Η εύκαμπτη ουρητηροσκόπηση οπτικών ινών είναι μέθοδος κατά την οποία ένα λεπτό και μαλακό όργανο, το εύκαμπτο ουρητηροσκόπιο, προωθείται υπό άμεση όραση διαμέσου της ουρήθρας και της κύστης στον ουρητήρα μέχρι το σημείο που βρίσκεται ο λίθος. Μέσα από το όργανο αυτό εισάγεται η ίνα του λιθοτρίπτη που θρυμματίζει το λίθο με Laser, αλλά και οι ειδικές λαβίδες που τον συλλαμβάνουν και τον αφαιρούν.

Η μέθοδος έχει σημαντικά πλεονεκτήματα αφού χρησιμοποιεί τη φυσική οδό εξόδου των ούρων προκειμένου να βρεθεί η πέτρα. Ακολουθεί δηλαδή έναν έτοιμο δρόμο και δε χρειάζεται να προηγηθούν τομές ή οπές. Η laser λιθοτριψία γίνεται υπό άμεση όραση εξασφαλίζοντας άμεσα αποτελέσματα, ενώ η νοσηλεία του ασθενούς στο νοσοκομείο διαρκεί μερικές ώρες. Βεβαίως απαιτείται γενική αναισθησία λόγω της λεπτότητας των χειρισμών αλλά αυτή είναι καλά ανεκτή και επιτρέπει την έξοδο του ασθενούς από το νοσοκομείο ακόμη και την ίδια μέρα.