Μενού

Αιματουρία: ο Συναγερμός του Ουροποιητικού Συστήματος

 

Πολύ συχνά σε μια γενική ούρων που κάνει κανείς για έναν συνήθισμένο έλεγχο μας λέει ο μικροβιολόγος ότι έχουμε «λίγο αιματάκι στα ούρα που όμως αυτό δεν γίνεται αντιληπτό με το μάτι». Αυτό που έχουμε λοιπόν είναι μίας μορφής αιματουρία και εδώ θα προσπαθήσουμε να αναλύσουμε αυτή ακριβώς την κλινική οντότητα και τη σημασία της διερεύνησής της.

Αιματουρία είναι η κατάσταση κατά την οποία ο ασθενής αποβάλλει ούρα που περιέχουν αίμα. Όταν τα ούρα είναι εμφανώς κόκκινα η αιματουρία είναι μακροσκοπική, ενώ μικροσκοπική χαρακτηρίζεται η αιματουρία όταν η παρουσία του αίματος αποκαλύπτεται μόνο μικροσκοπικά δηλαδή στη μικροσκοπική γενική εξέταση των ούρων .

 

Κόκκινα ούρα δεν σημαίνει απαραίτητα και αιματηρά ούρα.

Τα ούρα είναι δυνατόν να χρωματιστούν κόκκινα μετά τη λήψη διαφόρων φαρμάκων (ριφαμπικίνη, φαινολοφθαλείνη, φαινοθειαζίνες κ.α.), τη λήψη διαφόρων τροφών (παντζάρια, βατόμουρα), ή χρωστικών με τις τροφές (ροδαμίνη Β), ή σε άλλες καταστάσεις όπως η αιμοσφαιρινουρία, η μυοσφαιρινουρία, κ.λπ. Στις περιπτώσεις αυτές, η γενική εξέταση ούρων αποκαλύπτει φυσιολογικό αριθμό ερυθρών.

Ιδιαίτερη σημασία για να τεθεί η διάγνωση του αιτίου της αιματουρίας έχει ο προσδιορισμός των χαρακτήρων της, αν δηλαδή αυτή είναι: μακροσκοπική ή μικροσκοπική, αν εμφανίζεται στην αρχή, το τέλος ή καθ’ όλη τη διάρκεια της ούρησης, αν συνοδεύεται από πήγματα, ή όχι. Επίσης αν υπάρχει ταυτόχρονα πόνος, πυρετός ή συμπτώματα κατά την ούρηση (τσούξιμο, κάψιμο δυσκολία)

Η αρχική αιματουρία συνήθως υποδηλώνει ότι η προέλευση του αίματος είναι από την ουρήθρα, η τελική ότι το αίμα προέρχεται από τον αυχένα-τρίγωνο της ουροδόχου κύστεως και του προστάτη, ενώ η ολική αιματουρία υποδηλώνει ότι η αιμορραγία προέρχεται από την ουροδόχο κύστη, τον προστάτη ή το ανώτερο ουροποιητικό (νεφρός-ουρητήρας).

Η παρουσία πόνου κατά την αιματουρία συνήθως είναι ενδεικτική (αλλά όχι αποδεικτική) της ύπαρξης φλεγμονής ή λιθίασης, ενώ η ανώδυνη αιματουρία συνδυάζεται συνηθέστερα με κάποια κακοήθη πάθηση του ουροποιητικού συστήματος. Τα πήγματα δίνουν πληροφορίες για τη βαρύτητα της αιματουρίας, ενώ το σχήμα τους (πχ. σαν μακαρόνια) μπορεί να κατευθύνουν στην αναγνώριση της εντόπισης του αιτίου. Πρέπει επομένως ο ασθενής να γνωρίζει και να μπορεί να επισημαίνει στον ιατρό τα χαρακτηριστικά της αιματουρίας.

Η αιματουρία μπορεί να αποτελεί εκδήλωση πολλών ουρολογικών παθήσεων όπως είναι οι λοιμώξεις, οι λίθοι του ουροποιητικού, η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη και τα κακοήθη νεοπλάσματα του ουροποιητικού (καρκίνος νεφρού, ουροδόχου κύστεως, ουρητήρα, προστάτη).

 

Αιματουρία μπορεί να εκδηλωθεί και επί απουσίας ουρολογικού νοσήματος.

Για παράδειγμα, διαταραχές της πήξης του αίματος, λήψη αντιπηκτικών φαρμάκων ή διάφορα αιματολογικά νοσήματα μπορούν να προκαλέσουν την εμφάνιση αίματος στα ούρα.

Τέλος, υγιή κατά τα άλλα άτομα που υποβάλλονται σε βαριά σωματική κόπωση παρουσιάζουν πολλές φορές παροδική πρωτεϊνουρία και αιματουρία.

Σε όλες τις περιπτώσεις, είναι απαραίτητο να γίνεται λεπτομερής διαγνωστική μελέτη, στην οποία (εκτός από το ιστορικό και τη φυσική εξέταση) θα πρέπει να περιλαμβάνονται εργαστηριακές εξετάσεις (γενική και καλλιέργεια ούρων, κυτταρολογική εξέταση ούρων) και απεικονιστικός έλεγχος (π.χ. υπερηχοτομογράφημα, αξονική τομογραφία), καθώς και κυστεοσκόπηση για τον αποκλεισμό κακοήθους νόσου του ουροποιητικού.

Στις όλες τις περιπτώσεις απαιτείται ενδελεχής έλεγχος του ουροποιητικού ώστε να αποκαλυφθεί τελικά το υποκείμενο αίτιο. Η αιματουρία οποιουδήποτε βαθμού είναι σοβαρό σύμπτωμα και στους ενηλίκους θα πρέπει να θεωρείται εκδήλωση κακοήθους νόσου του ουροποιητικού μέχρις αποδείξεως του εναντίου.

Σε κάθε περίπτωση αιματουρίας , μικροσκοπικής ή μακροσκοπικής , ακρογωνιαίος λίθος των διαγνωστικών εργαλείων υψηλής ακρίβειας είναι η κυστεοσκόπηση.
Με την κυστεοσκόπηση στον άνδρα επισκοπείται ολόκληρο το μήκος της ουρήθρας , ο προστάτης αδένας και στην συνέχεια η ουροδόχος κύστη. Στις γυναίκες η εξέταση είναι πιο απλή απ’την στιγμή που το εύρος της ουρήθρας είναι μόλις 2-3 εκατοστά.

 

Άλλα αίτια διενέργειας κυστεοσκοπικού ελέγχου εκτός της αιματουρίας είναι:

  • Υποτροπιάζουσες Ουρολοιμώξεις
  • Ακράτεια Ούρων
  • Χρόνιο Πυελικό άλγος
  • Διαταραχές Ούρησης
  • Παρακολούθηση υποτροπής σε ‘ογκους ουροδόχου κύστεως
  • Υπερπλασία προστάτη
  • Στενώματα Ουρήθρας
  • Λιθίαση κύστεως

Η κυστεοσκόπηση είναι μία παρεμβατική εξέταση κατά την οποία ο Ουρολόγος επισκοπεί την ουροδόχο κύστη (επισκόπηση της κύστεως). Η εξέταση αυτή μπορεί να εκτελεσθεί στον άνδρα , την γυναίκα ακόμα και στα παιδιά για καθαρά διαγνωστικούς λόγους.

 

Το κυστεοσκόπιο είναι ένα εργαλείο εφοδιασμένο με ειδικό ψυχρό φωτισμό , οπτική κάμερα , και ψηφιακή καταγραφή της εικόνας ενώ υπάρχει ανάλογη είσοδος υγρού (φυσιολογικού ορού),έτσι ώστε κατά την είσοδο του εργαλείου να διατείνεται η ουροδόχος κύστη , με σκοπό την επισκόπησή της.

Ο σημαντικότερος λόγος παρέμβασης θεωρείται η αιματουρία. Με την κυστεοσκόπηση στον άνδρα επισκοπείται ολόκληρο το μήκος της ουρήθρας , ο προστάτης αδένας και στην συνέχεια η ουροδόχος κύστη. Στις γυναίκες η εξέταση είναι πιο απλή απ’την στιγμή που το εύρος της ουρήθρας είναι μόλις 2-3 εκατοστά.

 

Παλαιότερα η κυστεοσκόπηση ελέγχου ήταν μια δυσάρεστη εξέταση για τον ασθενή αφού τα ευρέως χρησιμοποιούμενα κυστεοσκόπια ήταν μεταλλικά και μεγάλης διαμέτρου ενώ για τη διενέργεια ανώδυνης εξέτασης απαιτούνταν τόσο τοπική αναισθησία όσο και γενική καταστολή του ασθενούς. Η δυσάρεστη αίσθηση που δημιουργούσαν αυτά τα εργαλεία πολλές φορές καθιστούσε την εξέταση βεβιασμένη και λιγότερο διαγνωστική και η ανάγκη για χορήγηση αναισθησίας ή καταστολής την περιόριζαν σε μία αυστηρά νοσοκομειακή εξέταση.

Σήμερα έχουμε στην διάθεσή μας νεότερο πιο σύγχρονο εξοπλισμό, τα εύκαμπτα κυστεοσκόπια και ουρητηρονεφροσκόπια οπτικών ινών, και η διαγνωστική αυτή εξέταση γίνεται πλέον ανώδυνη, άριστα ανεκτή από τον ασθενή, ατραυματική, χωρίς να απαιτεί γενική ή περιοχική αναισθησία, χωρίς να απαιτεί νοσηλεία και με άμεση επάνοδο του ασθενούς στις δραστηριότητές του.

 

Η κυστεοσκόπηση με εύκαμπτο κυστεοσκόπιο οπτικών ινών είναι ανώδυνη σαν εξέταση. Μπορεί να πραγματοποιηθεί με τοπική αναισθησία σε επίπεδο ιατρείου αρκεί να υπάρχει ο κατάλληλος εξοπλισμός και να τηρούνται όλοι οι κανόνες υγειϊνής και αντισηψίας που απαιτούνται. Μεγάλη σημασία στην εκτέλεση της εξέτασης έχει η συνεργασία του ασθενούς γι’αυτό και ο χώρος εξέτασης θα πρέπει να είναι ζεστός, φιλικός και καθαρός και η εμπλοκή ατόμων η μικρότερη δυνατή.

Εφαρμόζεται τοπικά αναισθητικό gel και μετά από 10 λεπτά εισάγεται το εύκαμπτο κυστεοσκόπιο στην ουρήθρα του ασθενούς με λεπτούς χειρισμούς. Λόγω της ελαστικότητας των οπτικών ινών, του μικρού του διαμετρήματος και του μαλακού υλικού κατασκευής, το εύκαμπτο κυστεοσκόπιο ακολουθεί εύκολα τις φυσιολογικές καμπύλες του σώματος και γίνεται αμέσως πολύ εύκολα ανεκτό από τον ασθενή. Αυτό συντελεί στην καλή συνεργασία του γιατρού με τον ασθενή, στην πιο αξιόπιστη διάγνωση αλλά και στην άμεση επάνοδο του ασθενούς στην καθημερινότητά του. Ακόμη και στην εργασία του μπορεί να επιστρέψει μετά το πέρας της εξέτασης η οποία διαρκεί περίπου 10 λεπτά.

Η αιματουρία, μικροσκοπική ή μακροσκοπική, είναι ένα σύμπτωμα και όχι μία νόσος. Απαιτεί ενδελεχή διερεύνηση από τον Ουρολόγο αφού συχνά συνοδεύει εκτός από τις απλές παθήσεις (απλή κυστίτιδα, κολικό νεφρού) και τις κακοήθειες του ουροποιητικού η έγκαιρη διάγνωση των οποίων οδηγεί συνηθέστερα στην πλήρη ίαση.

 

Η κυστεοσκόπηση αποτελούσε και παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της διερεύνησης της αιματουρίας. Σήμερα που πραγματοποιείται, πλέον, ανώδυνα και σε επίπεδο ιατρείου δίνεται η δυνατότητα στον ασθενή που επισκέπτεται ένα οργανωμένο ουρολογικό ιατρείο, πολύ συχνά και από την πρώτη επίσκεψη να φτάνει άμεσα και έγκαιρα στην διάγνωση.